R.Ə.Hüseynov tərəfindən yazılan, "Ümumi Astrofizika" kitabında ulduzlar haqqında aşağıdakı fikirlər qeyd edilmişdir:
Ulduzlar Kainatda ən çox yayılmış göy cisimləridir. indiyədək məlum olan Kainat obyektlərinin kütləsinin 98%-dən çoxu ulduzlara məxsusdur. Günəş də bu ulduzlardan biridir. Beləliklə, ulduzlar işıq və istilik enerjisinə malik olan qaz kürələridir. Əlbəttə, ulduzlar kütlə, radius və işıqlılıqlarına, yaxud temperaturlarına görə bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənirlər. Elə ulduzlar var ki, onların radiusları Günəşinkindən bir neçə dəfə kiçikdir; elə ulduzlar da var ki, onların radiusları Günəşinkindən yüz dəfələrlə, min dəfə, hətta daha çox böyükdür. Ulduzun kütləsi Günəşinkindən 80 dəfə böyük və ya 50 dəfə kiçik ola bilər. Nəhayət, elə ulduzlar var ki, onların işıqlılığı Günəşinkindən yüz, min dəfə böyük yaxud yüz min dəfə kiçikdir. Söylədiyimiz bu müxtəlifliklərdə neytron ulduzlarını da nəzərə alsaq, məsələn, radiuslarına görə onlar yüz dəfələrlə kiçikdirlər.
Ulduzların daxili qatlarında və atmosferində fiziki şərait müxtəlifdir. Bu müxtəliflik onların kütləsindən, radiusundan və işıqlılığından ciddi surətdə asılıdır. Odur ki, bu parametrlərin təyini ulduzların tədqiqində son dərəcə əhəmiyyətlidir.
Ulduzların spektrləri də bir-birindən ciddi fərqlənir. Ulduzların əksəriyyətinin spektri, Günəş də daxil olmaqla, parlaq kəsilməz spektr fonunda udulma xətlərindən ibarətdir. Lakin kəsilməz spektrdə enerjinin paylanmasına, spektrdə udulma xətlərinin sayı və intensivliyinə görə ulduzların spektrləri bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir. Qeyd etmək lazımdır ki, ulduzların əksəriyyətinin parlaqlığı uzun müddət sabit qalır, yəni onların fotosferində güc tarazlığı təmin olunur. Belə ulduzlar normal ulduzlar adlandırılır.
Əlbəttə, normal ulduzlardan fərqli olaraq, spektri və parlaqlığı dəyişən ulduzlar da vardır. Bir qrup ulduzun spektrində udulma xətləri ilə yanaşı, parlaq xətlər (emissiya xətləri) müşahidə olunur. Elə ulduzlar var ki, onların parlaqlığı və radiusu əsasən çox sabit periodla dəyişir; bu ulduzlar döyünən dəyişən ulduzlar qrupunu təşkil edirlər. Ulduzların bir qrupunda fiziki şərait ciddi surətdə dəyişir. Belə ulduzların xüsusi bir qrupu partlayış xarakterli dəyişən ulduzlardır. Dediklərimizdən başqa, burada adlarını çəkmədiyimiz və yeri gəldikcə bəhs edəcəyimiz ulduz növləri də vardır.
Mənbə və əlavə oxuma üçün:
1. elibrary.bsu.edu.az
2. moodle2.units.it
sifarişi verən: krisnayayoxarcunayahe